خوانش قرآنی از سرمایه اجتماعی با تأکید بر سوره حجرات

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم قرآن حدیث دانشگاه ایلام

2 استاد علوم قرآن و حدیث دانشگاه ایلام

3 دانشیار علوم قرآن و حدیث دانشگاه ایلام

چکیده

سرمایه اجتماعی از مهم‌ترین نظریات جامعه‌شناسی، مدیریت، علوم سیاسی و... در عصر کنونی است. این مفهوم با تسهیل روابط اجتماعی و کاهش هزینه‌های مبادلاتی کارآیی جامعه را بهبود می‌بخشد؛ از سوی دیگر وجوه گوناگونی مانند: اعتماد، هنجارها و شبکه را‌ شامل می‌شود. پژوهش حاضر درصدد است تا با رویکرد تحلیلی ـ توصیفی و با استفاده از روش، اسنادی و کتابخانه‌ای به تبیین و معرفی مهم‌ترین مؤلفه‌های ساختاری، شناختی و رابطه‌ای سوره حجرات بپردازد. این سوره، در برگیرنده آداب و اصول ارتباطی است که زمینه‌های ارتباط سالم را ترسیم می‌نماید. این مفاهیم، در برگیرنده مهارت‌های ارتباطی و موانع مخرب آن است. مؤلفه‌هایی که در این سوره بدان پرداخته شده، در سطح ساختاری، شناختی و رابطه‌ای؛ تقویت‌کننده سرمایه اجتماعی خواهد بود. مؤلفه‌هایی مانند؛ رعایت ادب و احترام، انجام تمام امور بر اساس معیارهای دینی، پیشی نگرفتن بر دستورات و تعالیم خدا و رسول اکرم (6) در حقیقت همان کنترل و نظارت دائمی افراد توسط خداوند متعال؛ انضباط اجتماعی، اخوت و برادری، وحدت و یکپارچه‌نگری، تحلیل و ریشه‌یابی صحت اخبار، موانع مختل‌کننده و سلبی مانند: سوظن، عیب‌جویی، غیبت، تمسخر، لقب گذاشتن بر دیگران .... 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

A Quranic Reading of Social Capital with an Emphasis on sura al- Hujurat

نویسندگان [English]

  • Narges shekarbeygi 1
  • sohrab morovati 2
  • Yarmohammad ghasemi 3

1 Ph.D Student of Quran and Hadith in University of Ilam

2 Professor of Quran and Hadith in University of Ilam

3 Associate Professor of Quran and Hadith in University of Ilam

چکیده [English]

Social capital is among the most important issues in sociology, management, political science, etc. in today's world. This concept can improve the society's efficiency through simplifying social relations and decreasing interchanging expenses. Meanwhile, it comprises some other features, namely trust, norms and network. The present study aims at explaining and introducing the most important structural, cognitive and correlative components of the sura Al-hujurat (The Chambers) using library and documentary method and descriptive- analytical approach. This sura incorporates communicative principles that can provide a healthy communicative environment. It contains communicative skills and its detrimental obstacles. The components mentioned here can boost social capital at structural, cognitive and correlative levels. Examples such as the observance of etiquette and civility, fulfilling things according to religious criteria, avoidance of surpassing Allah's and His Prophet's instructions are but the same as our being permanently under God's supervision. One must add other traits such as social discipline, fraternity, unity, assessing the news reliability, etc. to the list. Among detrimental obstacles we can refer to acts such as suspicion, faultfinding, backbiting, derision, and slander.
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sura Al-Hujurat
  • social capital
  • Social trust
  • Social capital components
  • The Holy Quran
قرآن کریم ترجمه فولادوند

نهج‌البلاغه

الوانی، مهدی و ناطق تهمینه و فراحی‌، محمد‌مهدی (1386)، «نقش سرمایه اجتماعی در توسعه مدیریت دانش سازمانی»، فصلنامه علوم مدیریت ایران، سال دوم، شماره 5.

الوانی، مهدی و سید نقوی (1382) «سرمایه اجتماعی: مفاهیم و نظریه‌ها»، فصلنامه مطالعات مدیریت، شماره 33-34.

اسمیت، فیلیپ (1383)، درآمدی بر نظریه فرهنگی، حسن پویان، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.

ایروانی، جواد؛ وطن دوست، رضا؛ جلائیان، علی، علیزاده، میرزا (1392) فرهنگ روابط اجتماعی در آموزه‌های اسلامی، مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی، چاپ پنجم.

پاتنام، رابرت (1380)، دموکراسی و سنت‌های مدنی، تر‌جمه: محمد تقی دلفروز، تهران: دفتر مطالعات و تحقیقات سیاسی وزارت کشور.

جعفری، ناهید؛ ناخدا،‌ مریم؛ فدایی، غلامرضا (1394)، «بررسی تطبیقی میزان سرمایۀ اجتماعی در کتابخانه‌های دانشگاهی»؛ مقایسۀ کتابخانه‌های دانشگاه تهران با دانشگاه شریف، تحقیقاتکتابداریواطلاع‌رسانیدانشگاهی، شماره 72.

جمعی از نویسندگان (1386) دائرة‌المعارف قرآن کریم، مرکز فرهنگ و معارف قرآن و قم: بوستان کتاب، چاپ سوم.

جوادی آملی، عبدالله (1386)، سرچشمه اندیشه، قم: نشر اسراء، چاپ پنجم، جلد 1و جلد4.

جوادی آملی، عبدالله (1386)، مراحل اخلاق در قرآن‌، قم: نشر اسراء، چاپ هفتم. 

جوادی آملی، عبدالله (1388) اسلام و روابط بین‌الملل‌، قم:  نشر اسراء، چاپ اول. 

جوادی آملی، عبدالله (1389)، انتظار بشر از دین، قم: نشر اسراء، چاپ ششم.

جوادی آملی، عبدالله (1389)، تفسیر تسنیم، قم: نشر اسراء، چاپ سوم، جلد10.

جوادی آملی، عبدالله (1389) جامعه در قرآن، قم، نشر اسراء، چاپ سوم.

حاجی کرمی، عباسعلی و فرجیان، مرجان (1387)، «مدیریت سرمایه انسانی، اجتماعی و عاطفی با رویکرد اثربخشی در موفقیت شغلی»، نشریه مدیریت دولتی، دوره 1، شماره 1.

حر عاملى، محمد بن حسن (1409)، تفصیل وسائل الشیعة إلى تحصیل مسائل الشریعة، قم: موسسه آل البیت (:)، چاپ اول.

حمیدی‌زاده، علی و شهیدزاده، فریبا؛ موحدی فر، عرفان (1393) «بررسی تأثیر مؤلفه‌های سرمایه اجتماعی بر نوآوری سازمانی (مخابرات شهرستان قم)»، مدیریت سرمایه اجتماعی، دوره اول، شماره دوم.

خسروانى، على‌رضا (1390)، تفسیر خسروى، انتشارات اسلامیه، تهران: چاپ اول.

دورکیم، امیل (1381)، تقسیم کار اجتماعی، مترجم: باقر پرهام، تهران: مرکز.

راغب اصفهانى حسین بن محمد (1412)، المفردات فی غریب القرآن، دارالعلم‏، الدار الشامیة، بیروت: چاپ اول.

سوینج وود، آلن (1380)، تحلیلفرهنگیونظریهسیستم‌ها؛مفهومفرهنگمشترک: ازدورکیمتا پارسونز، ترجمه رضایی، محمد، ارغنون، شماره 18.

شاذلی، سیدبن قطب بن ابراهیم (1412)، فی ظلال القرآن، بیروت: دار الشروق.

شاه‌آبادی، محمد علی (1360)‌، شذرات المعارف، تهران: نشر نهضت زنان مسلمان.

طباطبایى سید محمد‌حسین (1374) المیزان فى تفسیر القرآن، ترجمه، سید محمد باقر موسوى همدانى دفتر انتشارات اسلامى جامعۀ مدرسین حوزه علمیه قم: چاپ پنجم.

طبرسى فضل بن حسن (1372)، مجمع البیان فى تفسیر القرآن، انتشارات ناصر خسرو ، تهران: چاپ سوم.

عباس زاده، محمد، مقتدایی، لیلا (1388)، «بررسی جامعه شناختی تأثیر سرمایه اجتماعی بر دانش‌آفرینی»، مجلهجامعهشناسیایران، دوره دهم، شماره1.

فخرالدین رازى ابوعبدالله محمد بن عمر (1420)، مفاتیح الغیب، بیروت: دار احیاء التراث العربى، چاپ سوم.

فوکویاما، فرانسیس (1379)، پایان نظم، سرمایة اجتماعی و حفظ آن، غلامعباس توسلی، تهران: انتشارات جامعه ایرانیان.

فیض کاشانی، محمد محسن بن شاه مرتضى (1406)‏، الوافی، اصفهان: کتابخانه امام أمیر‌المؤمنین على (7)‏، چاپ اول، ج10.

فیلد، جان (1386)، سرمایة اجتماعی، ترجمه: غلامرضا غفاری و حسین رمضانی، تهران: انتشارات کویر.

فیض، داود؛ بنددار، امیررضا، «طراحی و ارائه مدل مفهومی توسعه یادگیری سازمانی با بهره‌گیری از سرمایه اجتماعی» همایشملیسرمایهاجتماعیوتوسعهاقتصادی، دانشگاه سمنان، 1388.

قدسی، علی محمد؛ مردان پور شهرکردی، الهام (1392)، «بررسی رابطۀ بین مؤلفه‌های سرمایۀ اجتماعی و نشانه‌‌های اختلال شخصیت نمایشی در دانش‌آموزان»، پژوهشهایجامعهشناسیمعاصر، شماره 2.

کریمی، مرضیه (1388)، بررسی اصول و روش‌های مهارت‌های ارتباطی بر مبنای سنت معصومان (7)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.

کلمن، جیمز (1377)، بنیادهای نظریة اجتماعی، ترجمه: منوچهر صبوری، تهران: نشر نی.

کلینى، محمد بن یعقوب (1429)، کافی‌، قم: دار الحدیث، چاپ اول.

لیثى واسطى، على بن محمد (1376)، عیون الحکم و المواعظ، قم: دارالحدیث، چاپ اول.

مترجمان (1377) تفسیر هدایت، مشهد: بنیاد پژوهش‌هاى اسلامى آستان قدس رضوى، چاپ اول‌.

مجلسى، محمد باقر (1403)، بحار الأنوار‌، بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏، چاپ دوم.

محمدی اصل، عباس (1388)، نظریه­های جامعه­شناسی، تهران: جامعه­شناسان.

محمدی ری‌شهری، محمد (1377)، میزان الحکمه، قم: دارالحدیث.

مرادی، محمد (1380)، قرآن، انسان، وفاق، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات.

مراغى احمد بن مصطفى (بی‌تا)، تفسیر المراغى، بیروت: داراحیاء التراث العربى.

مکارم شیرازى، ناصر (1374)، تفسیر نمونه، تهران: دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول.

نعمتی، سکینه (1385)، فلسفه پوزیتویسم و قانون سه مرحله‌ای آگوست کنت در بوته نقد‌، روزنامه رسالت‌، شماره 5938، تاریخ 24/5/85.

 

Nahapiet, J and Ghoshal, S (1998) 'Social Capital, Intellectual Capital and Management' Review, vol. 23